Wat is erger voor je lichaam: roken of drinken? Arts geeft verrassend antwoord

Roken en regelmatig alcohol drinken behoren allebei tot de gewoonten waarvan bekend is dat ze ernstige gezondheidsproblemen kunnen veroorzaken. Toch blijft de vraag geregeld opduiken welke van de twee nu eigenlijk het schadelijkst is.

Huisarts Donald Grant legt uit dat zo'n vergelijking minder eenvoudig is dan ze lijkt. Sigaretten en alcohol beïnvloeden het lichaam namelijk op verschillende manieren en het uiteindelijke risico hangt onder meer af van hoeveel en hoe vaak iemand gebruikt. Volgens hem moet geen van beide daarom als een veilige keuze worden beschouwd.

Roken: onmiddellijk effect

Bij roken beginnen sommige effecten vrijwel onmiddellijk. Nicotine kan de hartslag en bloeddruk verhogen, terwijl koolmonoxide uit tabaksrook ervoor zorgt dat het bloed minder efficiënt zuurstof kan vervoeren. Op langere termijn wordt tabaksgebruik in verband gebracht met onder meer longkanker, COPD, hart- en vaatziekten en beroertes.

De Wereldgezondheidsorganisatie benadrukt bovendien dat tabak bijna ieder orgaan kan beschadigen en dat er geen veilig blootstellingsniveau bestaat. Wereldwijd veroorzaakt tabaksgebruik volgens de WHO jaarlijks meer dan zeven miljoen sterfgevallen, inclusief slachtoffers van passief roken.

De effecten van alcoholgebruik

Alcohol werkt anders. De eerste effecten zijn vaak te merken aan coördinatie, reactievermogen en beoordelingsvermogen, waardoor vooral bij veel drinken het risico op ongevallen snel toeneemt. Wie gedurende langere tijd zwaar drinkt, loopt daarnaast meer risico op onder meer leveraandoeningen, hoge bloeddruk en verschillende vormen van kanker.

Een grote analyse die in 2026 in Nature Health verscheen, koppelde alcoholgebruik aan verhoogde risico's voor verscheidene kankers en andere aandoeningen. Vooral bij hoge consumptie liepen de risico's voor alle onderzochte gezondheidsuitkomsten op. (lees verder onder de afbeelding)

Kan alcohol 'gezond' zijn?

Ook bij kleinere hoeveelheden is voorzichtigheid geboden met de gedachte dat alcohol ‘gezond’ zou zijn. Sommige observationele studies vinden bij laag tot matig gebruik verbanden met een lager risico op bepaalde hart- en vaatziekten, diabetes en dementie, maar onderzoekers waarschuwen dat zulke verbanden door andere leefstijlfactoren beïnvloed kunnen zijn. Voor kanker is de boodschap duidelijker: WHO/Europe stelt dat geen hoeveelheid alcohol als volledig veilig kan worden beschouwd wat het kankerrisico betreft. Zelfs een kleine consumptie kan dat risico verhogen.

Wat als je rookt én drinkt?

Wie tegelijk rookt én drinkt, krijgt bovendien niet simpelweg twee losstaande risico's. Bij bepaalde kankers kunnen tabak en alcohol elkaar versterken. WHO/Europe meldt bijvoorbeeld dat mensen die beide gebruiken een duidelijk hoger risico hebben op kanker van onder meer mondholte, keel, strottenhoofd en slokdarm dan mensen die slechts één van beide gebruiken.

Bij zware gebruikers kan dat gecombineerde effect bijzonder groot worden. Het idee dat je het ene schadelijke gedrag kunt ‘compenseren’ door voorzichtig te zijn met het andere, gaat dus niet op.

Wat is erger: roken of drinken?

Welke gewoonte is dan uiteindelijk het ergst? Grant weigert daar een eenvoudig etiket op te plakken. “Cutting back on either brings a genuine health benefit”, vat hij het samen. Op bevolkingsniveau veroorzaakt tabak volgens de beschikbare WHO-cijfers meer sterfgevallen, maar dat betekent niet dat zwaar alcoholgebruik voor een individuele persoon minder gevaarlijk zou zijn.

Hoeveel iemand rookt of drinkt, hoelang dat al gebeurt en welke andere gezondheidsfactoren spelen, maken een enorm verschil. De belangrijkste conclusie blijft daarom dat minder gebruiken gezondheidswinst oplevert en stoppen het risico verder kan terugdringen.