Retro: wie is de uitvinder van de driepuntsgordel?

De driepuntsveiligheidsgordel werd in 1951 gepatenteerd door de Amerikanen Roger W. Griswold en Hugh De Haven. Griswold had aan zo'n gordel gewerkt voor de Amerikaanse luchtmacht in 1945. De Haven was een gevechtspiloot tijdens de Eerste Wereldoorlog en voerde nadien onderzoek uit naar de effecten van sterke vertragingen op het menselijke lichaam. Ze bedachten een combinatie van een heupgordel met een diagonale schoudergordel ontworpen als een doorlopende riem. Ook de luchtmachtkolonel John Paul Stapp onderzocht die materie.

De Amerikaanse autobouwers toonden in die tijd zeer weinig interesse in onderzoek naar veiligheidsgordels. Heupgordels werden beschikbaar (als optie) in het midden van de jaren '50 en werden pas in 1964 standaarduitrusting, en dan nog alleen omdat de Amerikaanse wet het verplichtte. General Motors, Ford en Chrysler zagen op die manier de uitvinding van de driepuntsgordel aan zich voorbij gaan.

Over hoe de techniek in Zweden is beland, lopen de meningen uiteen. Versie één komt van de Zweedse wetenschappers Rune Andreasson en Claes-Goran Backstrom, experten op het vlak van het beschermen van passagiers en het voorkomen van letsels. Zij zeggen dat de driepuntsgordel te danken is aan het Zweedse energiebedrijf Vattenfall.

Vattenfall zocht begin jaren '50 een manier om zijn personeel dat bedrijfswagens gebruikte beter te beschermen. Op basis van de research van De Haven en Stapp construeerden twee ingenieurs van het energiebedrijf een diagonale tweepuntsgordel voor in de auto. Ze gaven toen aan dat een driepuntsgordel in de toekomst nog veiliger zou zijn.

Eén van Vattenfalls medische adviseurs - met wie zowel Andreasson als Backstrom nog hebben samengewerkt - contacteerde Volvo in 1956 met het idee om de Zweedse wagens met gordels uit te rusten. In 1957 installeerde Volvo de tweepuntsgordel, al snel gevolgd door Saab. Vanaf 1959 stapte Volvo over op de driepuntsgordel.

In de tweede versie van de feiten, zeg maar de "Volvo-versie", is er geen sprake van Vattenfall. Volvo zocht in de tweede helft van de jaren '50 naar oplossingen om te voorkomen dat inzittenden bij een aanrijding onzacht in aanraking kwamen met delen van het interieur. Het wou ook de ernst van verwondingen beperken. Zo ontstonden de samendrukbare stuurkolom, dashboards met zachte materialen en... bevestigingspunten voor diagonale tweepuntsgordels op de voorzetels.

Volvo besefte dat de tweepuntsgordel zijn beperkingen had omdat de gordelgesp zich ter hoogte van de borst van de inzittende bevond. Vaak had dit orgaanletsels bij de inzittende tot gevolg. Toen Volvo-president Gunnar Engellau in een ongeval een familielid verloor, mede door de gebreken van de tweepuntsgordel, gaf hij de ingenieurs de opdracht om een alternatief te ontwikkelen.

Gunnar Engellau stelde in 1958 Nils Bohlin aan als veiligheidsingenieur. Bohlin had toen al ruime ervaring in de luchtvaart. Hij begon zijn loopbaan in 1942 als luchtvaarttechnicus bij Svenska Aeroplan Aktiebolaget, beter bekend als Saab. In 1955 leidde hij de ontwikkelingsafdeling voor schietzetels en andere veiligheidsvoorzieningen voor piloten. Paradoxaal genoeg was Bohlin ook geïnteresseerd in een onderwerp dat precies het tegenovergestelde inhield: optimale bescherming van het lichaam bij extreme vertraging.

Vanuit die interesse was hij de ideale man om de veiligheidsgordel te verbeteren. Volgens Volvo ontdekte Bohlin al snel dat zowel het bovenlichaam als het onderlichaam vast op zijn plaats gehouden moest worden, met een gordel over de borst en een tweede gordel over de heupen. Andreasson en Backstrom zeggen dat Bohlins werk in belangrijke mate gebaseerd is op research van Vattenfall, dat op zijn beurt voortbouwde op de eerdere Amerikaanse kennis.

Toch moeten we opmerken dat er een wezenlijk verschil bestaat tussen de Zweedse driepuntsgordel van Bohlin en de Amerikaanse driepuntsgordel van Griswold. De gordel van Bohlin vormde een V, met de punt naar de vloer gericht. De voorgaande driepuntsgordel van Griswold was Y-vormig. Bohlins gordel was eerder een effectief voorbeeld van geometrische perfectie dan een grensverleggende vondst.

Wat er ook van zij, Volvo mag zich met trots de eerste autobouwer noemen die een driepuntsgordel aanbood. Het systeem debuteerde in de Scandinavische landen in 1959 in de Volvo Amazon (120) en PV 544. Exacte cijfers zijn er niet, maar de intussen overleden Nils Bohlin heeft zeker al honderdduizenden levens gered. Er zijn niet veel mensen die dat kunnen zeggen.